Szkoła Dramy Bohaterskiej Wyobraźni

Rozmowa z Hanną Jastrzębską Gzella, pedagogiem dramy i Trenerem Edukacji HIP, Doradcą metodycznym w ŁCDNiKP, autorką i realizatorką projektu Szkoła Dramy Bohaterskiej Wyobraźni, realizowanego w ramach stypendium MKiDN.

Rozmawiała Blanka Rudnicka.

Skąd zrodził się pomysł na projekt?

Na początku była Drama…..Tak właśnie było w moim przypadku. Na początku, czyli 18 lat temu spotkałam panią Halinę Machulską i moje życie przeskoczyło na tory dramy.

Aż tak daleko sięgamy?

Tak, ponieważ jest to pewien ciąg zdarzeń, o których  potocznie mówi się ,,to się musiało stać”.

Pierwsze zdarzenie to spotkanie z dramą i zdobywanie szlifów dramowych na cudownych kursach kwalifikacyjnych i edukatorskich organizowanych przez  Polski Ośrodek  Międzynarodowego Stowarzyszenia Teatrów dla Dzieci i Młodzieży ASSITEJ i MKiDN. Później było dynamiczne praktykowanie dramy z dziećmi, młodzieżą, studentami, nauczycielami,  aktorami. Dramę powinno się  szlifować   prowadząc warsztaty według własnych scenariuszy, jak również biorąc udział w warsztatach dramowych jako uczestnik,
w tym w dramowych  warsztatach społecznościowych, terapeutycznych, bibliodramatycznych, edukacyjnych, profilaktycznych.

Drama ma taki duży obszar działania?

To jest metoda XXI wieku!!! Do tej pory każdy dramowiec o tym wiedział, ale teraz,  na szczęście, mamy na to naukowy dowód  – możemy podpierać się międzynarodowymi badaniami, których wyniki są jednoznaczne. Z  obszernego raportu dowiadujemy się
o  zakresie wszechstronnego wpływu dramy na wiele kluczowych umiejętności (raport dostępny jest na stronach internetowych pod hasłem Raport DICE ,,Kto rzuca kostką”). Raport w podsumowaniu zawiera zalecenie dla wszystkich organizacji odpowiedzialnych za edukację i wychowanie, aby umożliwić dostęp dramy i teatru dla wszystkich uczących się począwszy od przedszkola, aż po uczelnie.

Jak wprowadzić dramę do szkół?

I to jest drugie  zdarzenie, o którym chciałam powiedzieć. To powołanie przez mnie Szkoły Dramy, w której zajęcia  nazwałam Edukacyjnym Wyspami Szkoły Dramy Właściwej. Są to zajęcia dramowe dla całych grup klasowych, prowadzone w formie zajęć szkolnych lub pozaszkolnych.

Czym charakteryzują się zajęcia w Szkole Dramy?

Pobyt na dramowej wyspie w Szkole Dramy  ma być odmienny od powszedniej gonitwy edukacyjnej.
Na dramowych wyspach działamy poprzez improwizacje, narracje, odnajdujemy drzwi do bajek, i prawdziwych historii; dramujemy, przeżywamy i działamy; odgrywamy i tworzymy własne teksty.  Tutaj  sami, za pomocą naszej wyobraźni i fantazji, zawiadujemy przestrzenią  i czasem, a więc  możemy czas  zatrzymać lub  zwolnić; możemy zbadać, co było, co stanie się za jakiś czas; mamy czas na wspólną i osobistą refleksję i  przemyślenie ,,Wielkich i Małych” spraw oraz na chwile zwątpienia i zadumy. Budujemy przestrzenie do  wspólnej wędrówki poprzez historie, podczas której odkrywamy  świat wartości, poszukujemy osobistych skarbów, które mogą zainspirować  do czegoś nowego i wartościowego w realnym życiu,  możemy oswoić młodzieńcze lęki i odkryć własne talenty.

Wydaje się to bardzo atrakcyjne dla uczniów?

Kierując się wskazaniami  neurobiologa prof. Geralda Hüthera, który   napisał, że ,,dzieci potrzebują świata, który je dostrzega”, na Wyspach Dramowych napełniamy ,,pojemniczki” z potrzebą akceptacji, uznania i przynależności.  Tutaj uczniowie zostają prawdziwie ,,dostrzeżeni”, ponieważ otrzymują przestrzeń do twórczych działań i  czas  zaciekawionego ich działaniem nauczyciela/animatora, który im towarzyszy.

Jaki rodzaj tematów podejmuje Szkoła Dramy?

Dramujemy wokół tematów ,,rozwojowych”, które pomagają w poznaniu siebie i innych oraz zachęcają do badania bliższego i dalszego świata. Jest to poszukiwanie takich narracji
i postaci, których spotkanie w dramie może coś pozytywnego wnieść do   życia uczestników zajęć. Szkoła Dramy ma ofertę zajęć dla uczniów wszystkich poziomów edukacyjnych.

A co z bohaterską wyobraźnią?

To jest trzecie,  kolejne wydarzenie, które doprowadziło do projektu Szkoła Dramy Bohaterskiej Wyobraźni. Tym wydarzeniem było  poznanie programu profesora Philipa Zimbardo Rozumienie Ludzkiej Natury i pierwszego  modułu Projektu Bohaterskiej Wyobraźni.

Co najbardziej zainteresowało cię w tym projekcie?

Znalazłam w nim dużo ważnych dla mnie zagadnień. Jak mówią sami autorzy programu,
projekt adresowany jest głównie do młodych ludzi, ale angażuje również dorosłych: nauczycieli, rodziców. Projekt wspiera bezpieczne bohaterskie akcje, cywilną odwagę
i zdolność współodczuwania. Udział w nim powoduje zmianę w nastawieniu do samych
siebie i otaczającego świata, zmienia bierne postawy na bardziej zaangażowane na rzecz poprawy relacji w swojej rodzinie, klasie, szkole, środowisku lokalnym.

Pewnie myślałaś, jak to  połączyć z dramą?

Oczywiście, z tą myślą pojechałam na szkolenie trenerskie do Centrum Zimbardow Nikiszowcu i….. już tam poczułam, że to jest materiał dla dramy.

Dlaczego?

Profesor Philip Zimbardo powiedział o trenowaniu w sobie bohaterstwa i bohaterskiej wyobraźni, a przecież drama nazywana jest  przez twórcę dramy edukacyjnej B.  Waya metodą trenowania życia, więc pomyślałam, że z połączenia dramy i bohaterskiej wyobraźni może powstać ,,wspaniały fitness społeczny”.

Czym jest Projekt Bohaterskiej Wyobraźni?

Profesor Zimbardo powiedział, że ,,okoliczności mogą zmusić każdego do bycia naocznym świadkiem zła, ale mogą jednocześnie obudzić w nas wewnętrznego bohatera”. Dlatego, jak mówią autorzy programu  powstał  Projekt Bohaterskiej Wyobraźni czyli Heroic Imagination Project, który opracowany został z myślą, aby na bazie najnowszych osiągnięć psychologii społecznej dokonywać zmiany społecznej. Celem projektu jest: szerzenie idei bohaterskiej wyobraźni, ograniczenie zjawiska defaworyzacji, wykluczenia społecznego, przejawów braku zaangażowania, konformizmu i uprzedzeń na rzecz działań wspierających prospołeczne i aktywne postawy człowieka oparte na empatii i współodczuwaniu. Program ma pomóc  odnajdywaniu przez uczestników w sobie Bohatera, który jest świadomy mechanizmów psychologicznych i powodów dla których ludzie postępują stereotypowo i podążają za grupą zamiast wykorzystać drzemiące w nich możliwości do zmiany.

Rozumiem, że projekt Szkoła Dramy Bohaterskiej Wyobraźni był kolejnym krokiem z cyklu ,,to musiało się stać”.

Oczywiście. Szkoła Dramy Bohaterskiej Wyobraźni  adaptuje założenia międzynarodowego Projektu Bohaterskiej Wyobraźni   Profesora  Philipa Zimbardo,  które wplata  w działania  teatralno-dramowe. Tematyka działań oscyluje wokół  szeroko pojętego   bohaterstwa.  Podstawą działań dramowych są  wybrane teksty  literackie, wydarzenia historyczne i społeczne, które stanowią  impuls do dramowych improwizacji. Działania w projekcie służą twórczemu zbadaniu pojęć związanych z bohaterstwem, mają dać okazję do osobistej i grupowej refleksji na ten temat bohaterstwa  poprzez dramowe odkrywanie ich znaczeń.

Kto uczestniczył w projekcie Szkoła Dramy Bohaterskiej Wyobraźni ?

Początkowo, pisząc projekt, na który otrzymałam  dofinansowanie z MKiDN w formie stypendium, myślałam o dwóch szkołach, ale później działania rozszerzyły się na większą ilość szkół.  W efekcie w projekcie biorą udział uczniowie Szkoły Podstawowej nr 5, 174, 82, 142, Szkoły Muzycznej I i II stopnia, Specjalnego Ośrodka Szkolno Wychowawczego nr 6 oraz wychowankowie Świetlicy Podwórkowej.

Jakie zostały podjęte działania?

Chciałabym opisać każde działanie, bo dla mnie to było fenomenalne przeżycie. To była:

Szkoła dramy dla nauczycieli w formie  80 godzinnych kursów dramy, laboratorium dramy i tutoringu dramowego. Tutaj nauczyciele poznawali metodykę dramy i  uczestniczyli w zajęciach modelowych. Z tej grupy nauczycieli wyłoniła się grupa zainteresowana tematem bohaterstwa i z tą grupą pracowaliśmy dalej.  Dla ich podopiecznych organizowaliśmy szkołę dramy i z tą grupą nauczycieli przygotowaliśmy spektakl Teatu Forum.

Szkoła dramy dla uczniów – Działania ukierunkowane na udostępnienie dramy dla uczniów. Łącznie przewidziałam realizację ponad 120 godzin zajęć dramowych realizowanych według potrzeb na podstawie moich autorskich scenariuszy: Niedźwiadek Wojtek, Chłopcy z Placu Broni, Ciepłe i Puchate, Syberyjskie Przygody Chmurki, Bezsenność Jutki, Mały Powstaniec, Superbohaterzy, Życie w słoiku. Zajęcia odbywały się w sali teatralnej z wykorzystaniem elementów teatralnych (światło, muzyka, rekwizyt). Nowa przestrzeń uruchamiała kreatywność,  sprzyjała budowaniu  nowych  relacji  w zespole, zachęcała do eksperymentowania światłem, muzyką dynamiką przestrzeni. Zajęcia te były  głęboko przeżywane przez uczniów o czym mówili podczas informacji zwrotnych na koniec zajęć.

Letnia Szkoła Dramy została zrealizowana dla 15 uczestników świetlicy Podwórkowej. Zajęcia odbywały się Poleskim Ośrodku Kultury oraz a siedzibie Świetlicy podwórkowej. Łącznie przeprowadzono 50 godzin zajęć artystycznych dla dzieci w tym zajęcia dramowe, plastyczne, filmowe, technik poklatkowych. W ramach Letniej Szkoły Dramy Bohaterskiej Wyobraźni powstały filmiki nakręcone przez dzieci,  które złożyły się na film ,,Podaj dalej”. Razem  z dziećmi stworzyliśmy teledysk do napisanej w ramach projektu piosenki ,,Budzimy bohaterską wyobraźnię”, zrealizowaliśmy  happening ,,Ulica Bohaterskiej Wyobraźni”. Całą Letnią Szkolę Dramy opisał językiem obrazu w reportażu student Łódzkiej Szkoły Filmowej, Damiana Kosowskiego. W letniej Szkole Dramy praktykowali  studenci   i wychowawcy świetlicy i pedagodzy ulicy, którzy mogli w praktyce poznać pracę dramą, jak również mieli możliwość ukończenia kursu dramy I stopnia.

Warsztaty Teatralne dla uczniów trzech grup – prowadzone były przez kilka miesięcy przez animatorów Stowarzyszenia ŁAD Łódzka Akademia Dramy w ramach zajęć pozalekcyjnych. Efektem pracy grup teatralnych była prezentacja trzech spektakli, które miały miejsce w Domu Kultury Ariadna, Poleskim Ośrodku Sztuki oraz w macierzystych szkołach.
W ramach warsztatów powstał spektakl ,,Graj, masz jedno życie”, który prezentowany był przez uczniów uczestniczących w warsztatach teatralnych i dramowych.

Spektakl Teatru Forum ,,Szkoła Dramy Bohaterskiej Wyobraźni w wykonaniu nauczycieli i pedagogów – absolwentów kursów dramy I i II stopnia .Odgrywali oni role uczniów VI klasy szkoły podstawowej. Spektakl ukazywał  skutki działania mechanizmu „biernego obserwatora”- ucznia klasy VI, który opowiada nam historię swojej klasy. Podczas interaktywnego warsztatu uczestnicy badają historię,  zbudowaną  na konflikcie
i opresyjnych zachowaniach wśród uczniów, które doprowadzają do krytycznej sytuacji.  Po spektaklu teatru forum widzowie podczas warsztatu mogą rozmawiać
z postaciami siedzącymi na ,,gorących krzesłach”, a następnie mają możliwość zmiany przedstawianej historii według własnych pomysłów. Spektakl grany był w Akademickim Ośrodku Inicjatyw Artystycznych w Łodzi dla uczniów szkół biorących udział  w projekcie oraz w Łódzkim Centrum Doskonalenia Nauczycieli i Kształcenia Praktycznego.
Opracowanie Publikacji ,,Mój przepis na dramę”, która zawierać będzie opis metody dramy w oparciu o moje autorskie scenariusze.

Tutoring dramowy, który  wspierał  realizację szkolnych projektów na terenie macierzystych szkół, według   programu Szkoły dramy Bohaterskiej Wyobraźni.

Na czym polegało realizowanie Szkoły dramy Bohaterskiej Wyobraźni na terenie szkół?

Warunkiem realizacji dalszych działań na terenie szkół było ukończenie przez zainteresowanych nauczycieli warsztatów dla realizatorów Bohaterskiej Wyobraźni  oraz kursu dramy. Tak przygotowani nauczyciele mogli rozpocząć w ramach  tutoringu realizowanie zaproponowanych przeze  mnie działań.

O jakich działaniach mówimy?

Wszystkie dzieci  uczestniczyły  w  Szkole Dramy, a więc były przygotowane do działań dramowych również na terenie szkoły. Zaplanowaliśmy działania, które dawały możliwość projektowania i promowania  pozytywnych zachowań w środowisku (szkoła, ulica, dom). Część tych działań już zrealizowaliśmy, następne będą kontynuowane  po feriach zimowych. Są to działania:

-realizacja wywiadów na temat bohaterstwa dnia codziennego przeprowadzonych przez dzieci w członkami rodzin i z innymi osobami z ich otoczenia. Próba przełożenia materiału dokumentacyjnego na działania dramowe.
– realizacja zaprojektowanych przez uczniów scenariuszy filmowych ,,Podaj dalej dobry uczynek” . Narracja filmów prowadzona była  na terenach szkół.
– Realizacja Dnia Życzliwości w szkole,
– Tworzenie Korytarza Bohaterskiej Wyobraźni ,,Budzimy Bohaterską Wyobraźnię”,
– Powołanie Kapituły przyznającej medal HIP Ucznia i HIP KLAS.
-przygotowanie   spektaklu ,,Graj…masz jedno Życie…” przez uczniów biorących udział  w projekcie . Do spektaklu wykorzystywany jest materiał zebrany  podczas warsztatów dramowych.
– przygotowanie i realizacja happeningów ,,Ulica Bohaterskiej Wyobraźni – zmień  bieg wydarzeń, wykaż się bohaterską wyobraźnią”,
-Udział w spektaklu i warsztatach Teatru Forum pt ,,Szkoła Dramy Bohaterskiej Wyobraźni” .

Szkoła Dramy Bohaterskiej Wyobraźni czeka na finał?

Początkowo myślałam, że finałem będzie udział uczniów w spektaklu Teatru Forum i warsztatach interaktywnych, ale szybko zrozumiałam, że trzeba przedłużyć myślenie o bohaterstwie na teren szkół na pracę wychowawczą w klasach. Stad pomysł na zaprojektowanie i realizację klasowych projektów bohaterskiej wyobraźni– ,,HIP klasa działa” – Tworzenie klasowych projektów ,,Obudzeni do działania – co mogę zrobić dla….”. Dlatego finałem będzie spotkanie ,,obudzonych do bohaterstwa klas”. Zobaczymy w jakiej odbędzie się to formie, może zrobimy happening ? Tak jak podczas letniej szkoły dramy?

Możemy podsumować efekty projektu w aspekcie ilościowym?

Pilotażowa edycja Szkoły Dramy Bohaterskiej Wyobraźni – jak inspirować do wartościowych rzeczy realizowana  w 2016 r. wspomagała pracę wychowawczą  jednej świetlicy podwórkowej oraz 5 szkół podstawowych z terenu Łodzi, w tym:
6 grup klasowych wzięło udział w cyklu zajęć dramowych ( po 12 godzin) i spektaklu ,,Teatru   Forum”
25 grup  klasowych wzięło udział w pojedynczych zajęciach dramowych ( po 3g)
1 grupa uczestników Świetlicy Podwórkowej wzięła udział w  dwutygodniowych zajęciach (50 godzin) w ramach Letniej Szkoły Dramy
3 grupy klasowe wzięły udział w warsztatach teatralnych ( każda po 30 godzin) zakończonych trzema spektaklami i pokazami efektów pracy.
Grupa 30 nauczycieli wzięła udział  w  120 godzinach modelowych zajęciach edukacyjnych.
20 nauczycieli otrzymało certyfikat realizatora Bohaterskiej Wyobraźni.
20 nauczycieli otrzymało certyfikat ukończenia kursu dramy I i II stopnia.
10 nauczycieli i pedagogów zaprezentowała dwukrotnie spektakl Teatru Forum autorstwa Hanny Jastrzębskiej Gzelli pt:  Szkoła Dramy Bohaterskiej Wyobraźni

Bezpośrednio w dramowych działaniach zostało ,,Zarażonych  Bohaterską Wyobraźnią” 850 uczniów.

Na koniec porozmawiajmy o efektach jakościowych?

Szkoła Dramy Bohaterskiej Wyobraźni powstała z określonych powodów i zjawisk, które są zauważalne w szkołach.

Jakich?

Sztywne   formy  zajęć  edukacyjnych i metody, jakimi  posługują się  szkoły,
są niewystarczające  – rozwijają tylko umysł. Uczniowie potrzebują nauczycieli i dorosłych, którzy umieliby towarzyszyć im w dojrzewaniu i dorastaniu. Potrzebna jest metoda pozwalająca na nową komunikację z uczniem i grupą klasową.

Zespoły klasowe – przestrzeń społeczna w której uczniowie przebywają po 8 godzin dziennie nie zawsze jest psychologicznie bezpiecznym miejscem; uczniowie mogą stanowić dla siebie nawzajem konfliktogenne środowisko (rywalizacja, brak tolerancji, wykluczenie). Wśród młodzieży i dzieci coraz częściej zauważa się nietolerancję na inność oraz brak akceptacji dla jakiejkolwiek słabości. W sytuacjach wyśmiewania czy znęcania się niektórych uczniów nad innymi pozostali na to nie reagują; nie pomagając,  stają się  przez to biernym obserwatorem lub grupą biernych obserwatorów. Potrzebna jest metoda dająca przestrzeń na trenowanie działań prospołecznych uruchamiających współodczuwanie i empatię.

Potrzeba przynależności jest pierwszą w kolejności potrzebą o charakterze społeczno – psychologicznym. To, jak będzie radzić sobie człowiek w różnych sytuacjach społecznych zależy w dużej mierze od poziomu zaspokojenia potrzeby przynależności. Konieczna jest metoda pracy z uczniem, która będzie sprzyjała poczuciu przynależności, budowaniu klasowych zespołów wokół wartościowych celów społecznych i rozwojowych.

Myślisz, że znalazłaś właściwą receptę? 

Każdy ma prawo do poszukiwania  metod i narzędzi do zmiany tego stanu rzeczy.
Ja znalazłam swoją i wydaje mi się, że zainteresowałam nią wielu nauczycieli.

Czy możemy określić, jakie są cele Szkoły Dramy Bohaterskiej Wyobraźni?

Celem Projektu Szkoła Dramy Bohaterskiej Wyobraźni jest stworzenie przestrzeni do:

  1. Działań wychowawczych i edukacyjnych opartych na dwóch filarach: Projekcie Bohaterskiej Wyobraźni prof. Philipa Zimbardo i Pedagogice Haliny Machulskiej opartej na metodzie dramy.
  2. Realizacji w szkołach Projektu Bohaterskiej Wyobraźni przez nauczycieli certyfikowanych realizatorów.
  3. Doświadczania przez uczniów procesu uczenia opartego na dramie i zawartego w następującym cyklu:

Uwrażliwienie na problem za pomocą tekstów literackich innych tekstów kultury oraz zdarzeń historycznych, sytuacji społecznych oraz odkryć z dziedziny psychologii społecznej i przeniesienie zdobytych doświadczeń do własnego życia.

Zrozumienie problemu poprzez doświadczenie oraz aktywną, ukierunkowaną obserwację (działanie w rolach poprzez techniki dramowe) i przeniesienie zdobytych doświadczeń do własnego życia.

Poczucie wpływu na określoną sytuację poprzez dokonywanie wyborów podczas rozwiązywania problemów w trakcie zajęć dramowych i przeniesienie zdobytych doświadczeń do własnego życia.

Refleksja osobista i grupowa w rolach i poza rolą, czyli odkrycie osobistej 

i grupowej wiedzy i przeniesienie zdobytych doświadczeń do własnego życia.

Metafora tworzona poprzez różna formy ekspresji – techniki dramowe, spektakle i przeniesienie zdobytych doświadczeń do własnego życia.

Motywacja do wprowadzenia zmian w najbliższym środowisku klasowym, szkolnym, pozaszkolnym,  poprzez generowanie pomysłów na działania, akcje społeczne w klasie i szkole np. tworzenie HIP klas lub HIP szkół.

Praktykowanie zachowań bohaterskich poprzez realizację klasowych projektów inspirujących do wartościowych społecznie rzeczy.

Kończąc, chcę pogratulować tytułu Honorowego Profesora Oświaty i nominacji do nagrody im. Ireny Sendler ,, Za naprawianie świata”.

Dziękuję, rzeczywiście ten rok był dla mnie wyjątkowy, ponieważ zostały dostrzeżone moje wieloletnie działania pedagogiczne i animacyjne. Otrzymanie Honorowego Tytuł Profesora Oświaty to przyjemność, ponieważ mam świadomość, że jest to decyzja Kapituły złożonej z znakomitych specjalistów i pedagogów.

Natomiast nominacja do nagrody  im. Ireny Sendler ,,Za naprawianie świata” to zaszczyt i honor, a także motor do dalszego działania.

A co dalej?

Już zaczęłam przygotowania do projektu ,,Bezsenność Jutki –  integracyjnego projektu teatralno dramowego”, nawiązującego do 75 rocznicy Szpery, czyli wywózki małych dzieci i osób starszych z  żydowskiego getta, stworzonego przez nazistów w  Łodzi. Tym razem będziemy posługiwać się narracją małej dziewczynki Jutki oraz będziemy przyglądać się tej historii poprzez perspektywę współczesnych uczniów klasy VI. 

Dziękuję i czekamy na kolejne projekty.